Toxic: keeping you safe at work

Back to top
Back to top

Werkplek instructiekaarten (WIK) maken vanuit veiligheidsinformatiebladen (VIB) REACH:

Het VIB en WIK vergeleken:

De basis voor een WIK is het veiligheidsinformatieblad. Dit is een document dat opgebouwd is uit 16 hoofdstukken en uitgebreide informatie geeft over o.a. de gevaarseigenschappen van het product met betrekking tot de gezondheid en het milieu en preventiemaatregelen die moeten worden genomen om veilig met de stof te kunnen werken. Een veiligheidsinformatieblad bevat ook technische gegevens die niet direct bruikbaar zijn voor de gebruiker op de werkplek, maar bijvoorbeeld wel van belang zijn voor de arbeidshygiënist en veiligheidscoördinator. Een VIB moet voldoen aan REACH wetgeving. 

Het veiligheidsinformatieblad geeft veel meer informatie dan het etiket op de verpakking zelf, maar voor de gebruiker kan dit onoverzichtelijk zijn. De WIK vormt een samenvattend document waarin alle informatie die van belang is voor de gebruiker van het product overzichtelijk en in duidelijke taal wordt weergegeven. Het doel van een WIK is de gebruiker zo duidelijk en snel mogelijk te informeren over de gevaren van een product, de maatregelen die moeten worden genomen om veilig te kunnen werken met het product en hoe er moet worden gehandeld bij morspartijen en ongevallen. Daarnaast geeft een WIK bijvoorbeeld aanvullende informatie over fysische eigenschappen van het product en maatregelen die moeten worden genomen bij opslag.

Hoe wordt een WIK vanuit een VIB opgesteld?

Ten eerste wordt bij het opstellen van een WIK gekeken naar de identificatie en toepassing van het product. Dit staat vermeld in hoofdstuk 1 van het VIB. Een toepassing kan bijvoorbeeld zijn "poederlak voor elektrostatisch spuiten" of "lak/aerosol". Deze informatie kan het product zodanig beschrijven dat bij het opstellen van de WIK al een indicatie aanwezig kan zijn voor de mogelijke risico’s en maatregelen.

In hoofdstuk 2 van het VIB worden de gevaren van het product beschreven, tenzij uiteraard het product als ongevaarlijk beoordeeld is. Deze gevaren zijn afkomstig van de bestanddelen die in het product aanwezig zijn en kunnen fysische/chemische gevaren en/of gevaren voor de gezondheid en het milieu beschrijven.

Het etiket van de verpakking wordt ook in dit hoofdstuk weergegeven. Op het etiket worden gevarensymbolen, gevarenzinnen, een "bevat" zin (indien noodzakelijk) en preventiezinnen weergegeven.

De informatie uit hoofdstuk 2 die betrekking heeft op "gezondheid" wordt per blootstellingsroute (inademen, ogen, huid en inslikken) opgenomen onder het kopje "Risico". De informatie over brandgevaar, milieugevaar etc. wordt weergegeven onder "Brand", "Toxicologie" en "Overig".

Daarnaast wordt de indeling (classificatie) en etikettering overgenomen op de WIK door het vermelden van de categorieën, de gevarensymbolen, de nummers van de gevaren- & preventiezinnen (H & P zinnen) en indien aanwezig EUH-zinnen.

In hoofdstuk 3 van het VIB staan alle milieu- en voor de mens gevaarlijke componenten vermeld die in het product aanwezig zijn in een significante concentratie. Iedere component wordt vermeld met zijn eigen gevarenclassificatie. De CAS/EC identificatienummers van de componenten worden nagezocht op aanwezigheid in de Annex VI stoffenlijst van 1272/2008/EC waarin stoffen zijn opgenomen met specifieke gevarenclassificaties en/of concentratielimieten. Tevens wordt nagezocht of de genoemde componenten op de Nederlandse CMR lijst voorkomen. Dit is een nationale lijst waar stoffen zijn opgenomen die kankerverwekkend, mutageen en/of reprotoxisch zijn. Van deze lijst wordt twee keer per jaar een update uitgegeven en deze updates worden meegenomen in het Toxic systeem van waaruit de WIK wordt gevalideerd.

Indien een stof aanwezig is op de CMR lijst en de concentratie ervan significant is, wordt onder "Persoonlijke maatregelen" aangegeven dat blootstelling moet worden vermeden en tevens zal de aanwezigheid van CMR stoffen weergegeven worden door de melding "Dit product bevat één of meerdere CMR stoffen" onder het kopje "Toxicologie" bij "Algemeen".

Producten die CMR stoffen bevatten die alleen volgens de Nederlandse CMR lijst als zodanig zijn geclassificeerd (bijvoorbeeld ethanol), worden indien de hoeveelheid significant is voorzien van extra H-zinnen die het CMR gevaar weergeven. Om deze reden kan het etiket op de WIK afwijken van het etiket op het SDS.

De gevarenclassificatie in hoofdstuk 2 wordt kritisch bekeken ten opzichte van de gegevens in hoofdstuk 3 en indien nodig/mogelijk getoetst aan de hand van de CLP richtlijn (1272/2008/EC). Indien een gevarenclassificatie van een product incorrect is, dan zullen de gegevens gecorrigeerd worden. In bepaalde gevallen zijn er dus als gevolg van correcties verschillen tussen een WIK en VIB mogelijk.

Op de WIK worden de afzonderlijke componenten getoond onder het kopje "Samenstelling".

In hoofdstuk 4 van het VIB staan de EHBO maatregelen die moeten worden getroffen bij blootstelling aan het product. Deze maatregelen komen tot op zeker hoogte per blootstellingsroute op de WIK terecht onder het kopje "EHBO/BHV". De genoemde maatregelen worden bekeken in vergelijking met de gevarenclassificatie van het product voordat ze op de WIK worden gezet. De EHBO maatregelen moeten goed in overeenstemming zijn met de gevaren die het product met zich meebrengt. Het moet bovendien ook duidelijk zijn wanneer er wel en wanneer er geen directe medische hulp noodzakelijk is.

Typische EHBO maatregelen, zoals beademing en reanimatie, die niet direct door iedere leek kunnen worden uitgevoerd, worden niet op de WIK gezet. Bij calamiteiten, ernstige ongelukken/ernstige blootstelling, dient er direct een gediplomeerde EHBO-er/medische hulp ingeschakeld te worden. Ook specifieke doktersbehandelingen worden niet aangegeven op de WIK.

Producten die vanwege hun gevaar voor de gezondheid heel specifieke EHBO behandelingen vereisen (bijvoorbeeld chloorcyaan als pure stof of als mogelijk vrijkomende stof in een proces), behoren te worden voorzien van een speciaal opgesteld calamiteiten protocol. Ook dit is informatie die niet op de WIK komt te staan aangezien dit onder het calamiteitenplan valt.

In hoofdstuk 5 van het VIB staan brandbestrijdingsmaatregelen. De informatie in dit hoofdstuk wordt onderverdeeld op de WIK in "Risico", "Preventie" en "EHBO/BHV". Er wordt hierbij vooral ook gelet op de mate van (ont)brandbaarheid van het product en eventuele explosieve of oxiderende eigenschappen. Deze eigenschappen brengen specifieke maatregelen met zich mee. Voor het blussen van een brand zijn niet altijd alle blusmiddelen geschikt, ook hier wordt melding van gemaakt.

Gevaarlijke verbrandingsproducten bij brand worden weergegeven onder "Overig" op de WIK.

Ter extra controle wordt de informatie in hoofdstuk 9 bij vlampunt en explosiegrenzen bekeken.

Eveneens wordt rekening gehouden met de gegevens over fysische/chemische gevaren in hoofdstuk 2.

In hoofdstuk 6 van het VIB staan maatregelen die getroffen moeten worden bij het onbedoeld vrijkomen van het product. Deze gegevens worden vermeld onder het kopje "Milieu maatregelen", maar let wel, ze gaan niet alleen over milieu.

Bij de methode voor het opruimen wordt rekening gehouden met de gevaren van het product voor mens en milieu en met de fysische/chemische eigenschappen van het product.

Wanneer persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) nodig zijn, of aanbevolen worden, wordt dit vermeld door "zorg voor persoonlijke bescherming". Het type PBM wordt afgeleid uit hoofdstuk 8 van het VIB en per blootstellingsroute vermeld onder "Preventie" op de WIK. Indien bij morspartijen extra PBM’s nodig zijn in vergelijking met het werk onder normale omstandigheden, worden deze PBM’s extra aangegeven onder het kopje "Milieu maatregelen".

In hoofdstuk 7 van het VIB staan maatregelen voor een veilige hantering en opslag. Maatregelen die te maken hebben met brand-/explosiepreventie komen terecht bij het onderdeel "Preventie" van brand. Specifieke regels voor opslag worden vermeld onder het kopje "Opslag", zoals bijvoorbeeld de eigenschappen van de opslagruimte, omstandigheden waartegen het product beschermd moet worden en onverenigbare stoffen.

Voorzieningen die voor de opslag en/of hantering al bij voorbaat op het bedrijf aanwezig of geselecteerd horen te zijn, worden niet weergegeven op de WIK. Voorbeelden hiervan zijn een "oplosmiddelbestendige vloer", "geleidende vloer", "ingekuipte ruimte" of "lekbak" en "de installatie moet zo worden ontworpen dat … etc.".

De fysische/chemische eigenschappen in hoofdstuk 9 moeten in overeenstemming zijn met het advies voor opslag en vormen zo een referentiekader voor een extra check.

De (technische) maatregelen voor een veilig gebruik met het oog op gezondheid worden overgenomen per blootstellingsroute onder "Preventie". Op deze maatregelen wordt specifieker ingegaan in hoofdstuk 8 van het VIB.

Soms worden in hoofdstuk 7 algemene hygiënemaatregelen genoemd, zoals handen wassen na gebruik, maar deze informatie wordt ook vaak in hoofdstuk 8 gevonden. De betreffende informatie wordt op de WIK weergegeven onder "Persoonlijke maatregelen".

In hoofdstuk 8 van het VIB worden de persoonlijke beschermingsmiddelen aangegeven, technische maatregelen ter beheersing van blootstelling en, indien beschikbaar, de beroepsmatige (nationale) blootstellingslimieten van de stof(fen) in het product.

De grenswaarden worden niet apart vermeld op de WIK. Gebruikers van Cross Approach kunnen zelf bij hun producten vastleggen, per werkplek, wat de grenswaarden zijn waar rekening mee moet worden gehouden.

De persoonlijke beschermingsmiddelen worden per blootstellingsroute weergegeven onder het kopje "Preventie". Bij de keuze voor PBM wordt naast het gegeven in hoofdstuk 8 ter controle ook gekeken naar de toxicologische gegevens en symptomen onder hoofdstuk 11. Verder wordt er rekening gehouden met de gevaren(classificatie) van het product in hoofdstuk 2 en de vorm waarin het product aanwezig is.

Technische maatregelen kunnen betrekking hebben op bescherming van de gezondheid, maar kunnen ook specifiek gericht zijn op de fysische/chemische eigenschappen van het product. Meestal worden de technische maatregelen die direct voortvloeien uit de fysische/chemische eigenschappen al weergegeven in hoofdstuk 5, 7 of 10, maar soms staan ze in hoofdstuk 8.

In hoofdstuk 9 van het VIB staat een opsomming van de beschikbare fysische en chemische eigenschappen van het product.

Op de WIK zijn deze gegevens te vinden onder de kopjes "Verschijningsvorm" en "Fysisch/Chemisch".

Vooral gegevens als het vlampunt, kookpunt, zelfontbranding, explosielimieten, pH-waarde, relatieve dampdichtheid en de vorm zijn belangrijke controlepunten bij het opstellen van een WIK.

In hoofdstuk 10 van het VIB wordt informatie verstrekt over de stabiliteit en reactiviteit van het product. Te vermijden omstandigheden en te vermijden stoffen/materialen komen op de WIK terecht onder het kopje "Opslag". Wanneer de lijst met stoffen/materialen erg lang is, wordt er verwezen naar het VIB.

Ook gevaarlijke ontledingsproducten/vrijkomende stoffen bij reacties en specifieke eigenschappen van het product die de stabiliteit/bruikbaarheid negatief beïnvloeden, zoals lichtgevoeligheid, worden weergegeven op de WIK, namelijk onder "Overig".

In hoofdstuk 11 van het VIB staan toxicologische gegevens. De negatieve effecten die het product heeft op de gezondheid en de symptomen worden per blootstellingsroute overgenomen op de WIK onder het kopje "Risico". De toxicologische waarden zelf worden niet overgenomen op de WIK.

Er zijn acute effecten, oftewel korte termijn, maar ook effecten op lange termijn mogelijk. De lange termijn effecten zoals bijvoorbeeld schade aan het centraal zenuwstelsel door organische oplosmiddelen worden aangegeven op de WIK onder het kopje "Toxicologie" bij "Algemeen". Van toepassing zijnde CMR effecten worden eveneens vermeld onder dit onderdeel.

In hoofdstuk 12 van het VIB worden ecologische gegevens weergegeven.

Indien een product erg belastend is voor het milieu, zal dit op de WIK onder het kopje "Toxicologie" bij "Milieu effecten" en "Aquatische gegevens" duidelijk worden aangegeven.

De ecologische waarden voor afbreekbaarheid, persistentie, bioaccumulatie en toxiciteit zelf komen niet op de WIK te staan. Evenzo wordt de WGK klasse (Duitse nationale regelgeving waarbij stoffen/preparaten worden ingedeeld in verschillende klassen die de mate van gevaar voor water aangeven) niet vermeld op de WIK.

Producten die zeer zuur of zeer basisch zijn, d.w.z. producten met een hele lage pH waarde of een hele hoge pH waarde, kunnen door deze eigenschap ook gevaarlijk zijn voor het milieu. De pH waarde is daarom ook een belangrijk gegeven.

In hoofdstuk 13 van het VIB worden instructies voor verwijdering opgesomd.

Uit dit hoofdstuk kan worden afgeleid of een product valt onder gevaarlijk/chemisch afval of dat het bij het huisvuil mag worden gestort. De informatie in hoofdstuk 13 leidt vrijwel altijd tot de algemene opmerking dat de verwijdering volgens wettelijke bepaling en/of nationale voorschriften moet gebeuren. Omdat afvalstromen al via bedrijfspecifieke interne procedures moeten zijn vastgelegd, worden deze opmerking en eventuele nummers voor afvalstromen niet overgenomen op de WIK.

In bepaalde gevallen komen er belangrijke opmerkingen over lege verpakkingen voor, bijvoorbeeld bij zeer licht ontvlambare vloeistoffen waarbij restjes in een lege verpakking toch nog gevaar kunnen opleveren. Ook kan er worden aangegeven dat het product niet op het riool/in het milieu mag worden geloosd. Dit soort zinnen worden wel overgenomen op de WIK.

In hoofdstuk 14 van het VIB staat transport informatie.

Deze informatie wordt, indien er een ADR classificatie aanwezig is, overgenomen in de Toxic database, maar komt niet standaard op de WIK te staan.

Alleen de informatie van het ADR (vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg) wordt overgenomen in Toxic. De ADR gegevens kunnen worden gebruikt ten behoeve van het bepalen van de opslag.

Uit hoofdstuk 14 worden het UN nummer, de klasse, de classificatiecode en de verpakkingsgroep overgenomen. De gegevens worden op hun correctheid vergeleken met deel 3 van het ADR handboek.

In hoofdstuk 15 van het VIB staat informatie over overige toepasselijke (nationale) wetgeving voor de stof of het preparaat en de eventuele daarbij behorende maatregelen. Tevens kan er een melding staan over het al dan niet beschikbaar zijn van een "chemischeveiligheidsbeoordeling".

De chemischeveiligheidsbeoordeling (inclusief chemische veiligheidsrapport/blootstellingsscenario’s) voor de stof/het mengsel staat in een aparte bijlage bij het SDS. Voor de WIK wordt deze extra bijlage niet meegenomen. Gegevens in het SDS dienen overeen te komen met de gegevens in het "chemische veiligheidsrapport".

Hoofdstuk 15 bevat over het algemeen geen relevante informatie voor de WIK.

In hoofdstuk 16 van het VIB staat overige informatie zoals welke hoofdstukken aangepast zijn sinds de vorige versie en de revisiedatum van het VIB. Ook bevat dit hoofdstuk alle genoemde gevarenzinnen in hoofdstuk 2 en 3. Deze zinnen worden niet overgenomen op de WIK aangezien het hier alleen een opsomming betreft. Over het algemeen levert hoofdstuk 16 geen relevante informatie voor de WIK.

Overige informatie:

Keuze van pictogrammen (anders dan gevarensymbolen):

De keuze voor de pictogrammen op de WIK onder "Overige pictogrammen" hangt direct samen met de gegevens uit hoofdstuk 5, 7 en 8. Daarnaast wordt ook kritisch gekeken naar de gegevens in hoofdstuk 11 en de gevaren(classificatie) van het product in hoofdstuk 2.

Pictogrammen dienen voor het aanduiden van het verplichte gebruik van bepaalde persoonlijke beschermingsmiddelen en voor het aanduiden van verboden.

Algemeen:

Bij de verschillende onderdelen op de WIK wordt door TOXIC altijd rekening gehouden met de gevaren(classificatie) van het product en de vorm waarin het product verkeert (bijvoorbeeld: poeder, vloeistof, gas onder hoge druk).

Bij significante afwijkingen of onduidelijkheden in een VIB wordt navraag gedaan door TOXIC bij de leverancier.

De WIK die uiteindelijk ontstaat in TOXIC via de bovenstaande beschrijving, vormt het basismodel dat eventueel verder uitgewerkt kan worden tot een WIK die geheel toegespitst is op de binnen uw bedrijf toegepaste werkmethode en werkplek.

Back to top

Meld u aan voor de e-mailnieuwsbrief over werken met chemische producten

Onze nieuwsbrief informeert u over chemische producten en veilig werken binnen uw organisatie.